Büyükşehir’in Sayıştay raporu açıklandı: İşte dikkat çeken bulgular...

EGE POSTASI - Sayıştay, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 yılı hesap ve işlemlerine ilişkin denetim raporunu yayımladı. Raporda çevre yatırımlarından ulaşım projelerine, belediye şirketlerinden taşınmaz satışlarına kadar birçok alanda tespit ve değerlendirmelere yer verildi.

Farklı yıllarda başlatılan ve etkileri denetim döneminde devam eden işlemleri de inceleyen Sayıştay; kamu kaynaklarının kullanımı, ihale süreçleri, gelirlerin takibi ve denetim sorumluluğu konusunda belediyeye uyarılarda bulundu. Belediye ise bulgulara ilişkin yanıtlarında uygulamaların gerekçelerini açıkladı ve bazı başlıklarda gerekli işlemlerin yapılacağını bildirdi.

57,7 MİLYONLUK ARITMA TESİSİ ÇALIŞTIRILAMAMIŞ

Raporda, Bergama Entegre Katı Atık Yönetim Tesisi’ndeki çöp sızıntı suyunu arıtmak amacıyla yapılan tesisin çalıştırılamadığı belirtildi.

Sözleşmesi 11 Kasım 2021’de 20 milyon 664 bin TL üzerinden imzalanan tesisin, fiyat farkları dahil 57 milyon 717 bin 724 TL’ye tamamlandığı ve 11 Mart 2024’te geçici kabulü yapılarak çalışır durumda teslim alındığı aktarıldı.

Buna rağmen denetimde, çöp sızıntı suyunun arıtılmadan kanalizasyon hattına verildiği, buradan İZSU’ya ait ve arıtma kapasitesi sınırlı olan Bergama Atıksu Arıtma Tesisi’ne yönlendirildiği tespit edildi. Bu tesisin çıkış suyunun da Bakırçay’a deşarj edildiği belirtildi.

Sayıştay, yatırım yapılan sızıntı suyu arıtma tesisinin çalıştırılması ve çöp suyunun doğrudan kanalizasyona verilmesinin önlenmesi gerektiğini bildirdi. Belediye, bulgu doğrultusunda gerekli işlemlerin yapılacağını ifade etti.

ONAT TÜNELİ’NDE YÜKLENİCİNİN FATURASI BELEDİYEYE KALMIŞ

Buca Onat Tüneli yapımı sırasında meydana gelen hasarlar ve bunlara ilişkin kamulaştırma ödemeleri de rapora girdi.

Sayıştay, tünel imalatı sırasında oluşan toprak kayması nedeniyle 76 binanın hasar aldığını, bu taşınmazlardan 14’ü için kamulaştırma bedeli ödendiği halde tutarların yükleniciden tahsil edilmediğini belirtti.

Raporda, sözleşme ve şartname hükümleri uyarınca yapım sırasında üçüncü kişilere verilen zararlardan yüklenicinin sorumlu olduğu vurgulandı.

Belediye, risklerin ve vatandaşların yaşayabileceği mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla kamulaştırma yapıldığını, bölgenin deprem açısından hassas olduğunu açıkladı.

Sayıştay ise söz konusu hasarların tünel açılması sırasında meydana geldiğini belirterek, belediyenin bu maliyeti üstlenmesinin mevzuata uygun olmadığı ve ödenen kamulaştırma bedellerinin yükleniciden tahsil edilmesi gerektiği sonucuna vardı.

BUCA METROSU İHALESİNDE MUAMELE İLKESİNE AYKIRILIK

Üçyol–Buca Metro Hattı yapım ihalesindeki teklif değerlendirme işlemleri de Sayıştay’ın eleştirdiği başlıklar arasında yer aldı.

Raporda, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın finansmanıyla yürütülen ihalede aşırı düşük teklif sorgulamasının, bankanın satın alma belgeleri ve ilgili rehberlere uygun yapılmadığı belirtildi.

Mali açıdan en avantajlı teklifin reddedilmesinin ardından ikinci en düşük teklif için aynı kurallar çerçevesinde değerlendirme yapılmadığı, bunun istekliler arasında eşit muamele ilkesine aykırılık oluşturduğu değerlendirildi. En düşük teklifin elenmesine ilişkin mahkeme kararının ardından yürütülen ikinci değerlendirmede de gerekli yazılı bildirimlerin yapılmadığı aktarıldı.

Belediye, önceki hukuki ve denetim sonuçları nedeniyle ilave işlem yapmaya gerek duymadığını; konunun yeniden gündeme gelmesi üzerine Teftiş Kurulu tarafından incelenmesi için işlem başlatılacağını bildirdi.

Sayıştay, ihale sürecinin saydamlık, eşit muamele, öngörülebilirlik ve güvenilirlik ilkelerine uygun yürütülmediği değerlendirmesiyle, süreçte görev alan kamu görevlileri hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını istedi.

ZARAR EDEN ŞİRKETLERE 9,76 MİLYARLIK SERMAYE ARTIŞI

Belediye şirketlerinin sürekli zarar etmesi ve bu zararlar nedeniyle sermaye artırımına gidilmesi de raporda eleştirildi.

Sayıştay, 2017–2024 yılları arasında zarar eden şirketler için yapılan sermaye artırımlarının toplam 9 milyar 755 milyon 995 bin TL’ye ulaştığını belirtti.

Raporda, ulaşım ve altyapı gibi sosyal hizmet alanlarının yanı sıra fuar, otopark, restoran ve tesis işletmeciliği gibi ticari faaliyetlerde de zarar oluştuğuna dikkat çekildi. Bazı şirketlerin personel maliyetini dahi karşılayamamasının yönetim zafiyetine işaret ettiği değerlendirildi.

Belediye ise şirketlerin kamu hizmetlerini daha hızlı ve ekonomik sunmak amacıyla kurulduğunu, vatandaşların hizmetlerden uygun fiyatlarla yararlanabilmesi için maliyetin altında fiyatlandırma yapılabildiğini açıkladı. Oluşan zararın sermaye artışıyla finanse edildiğini bildirdi.

Sayıştay, sürekli zararların sermaye artırımlarıyla karşılanmasının mali riskler taşıdığını belirterek önleyici tedbirler alınmasını istedi.

TAŞINMAZ SATIŞLARINDA DÜŞÜK BEDEL TESPİTİ

Raporda, Konak’ın Umurbey, Halkapınar ve Mersinli mahallelerindeki bazı taşınmazların satışa esas muhammen bedellerinin düşük belirlendiği tespitine yer verildi.

Sayıştay, değerleme çalışmalarında emsal fiyatlara yapılan indirimleri ve kullanılan gerekçeleri değerlendirdi. Bazı taşınmazlarda tekliflerin belirlenen muhammen bedele yakın verilerek ihalelerin sonuçlandığını aktardı.

Belediye, değerlemelerin taşınmazların özellikleri, mülkiyet yapısı, piyasa şartları ve fiili satış verileri dikkate alınarak hazırlandığını savundu. İhalelerin muhammen bedele yakın sonuçlanmasının tek başına düşük değerleme yapıldığını göstermediğini belirtti.

Sayıştay ise teklif gelmesini sağlamak amacıyla bedelin düşürülmesinin, belediyeyi elde edebileceği gelirden mahrum bırakabileceğini vurguladı. Satışa esas bedellerin taşınmazların gerçek değerini yansıtacak şekilde belirlenmesi gerektiğini bildirdi.

KOOPERATİFLERE İZİNSİZ DEVİR

Kentsel dönüşüm projelerinin İZBETON üzerinden kooperatiflere devredilmesi de raporda ayrı bir bulgu olarak ele alındı.

Uzundere, Örnekköy ve Aktepe–Emrez’deki dönüşüm işlerinin belediye tarafından protokolle İZBETON’a verildiği, şirketin ise bu işleri kooperatiflere devrettiği belirtildi. Sayıştay, kooperatiflere yapılan devirlerin mevzuata uygun olmadığını ve belediyeden alınmış yazılı izin bulunmadığını tespit etti.

Raporda, süre uzatımları dahil 2024 yılı ortasında teslim edilmesi gereken Örnekköy projelerinde üçüncü etabın fiziki gerçekleşmesinin yüzde 19,24, dördüncü etabın ise yüzde 32,09 seviyesinde kaldığı aktarıldı.

Belediye ve şirket yönetiminde görev alan kişilerin süreçten haberdar olmalarına rağmen denetim ve kontrol yetkilerini kullanmadıkları değerlendirildi. İZBETON ile kooperatifler arasındaki sözleşmelerin 22 Temmuz 2024 itibarıyla sonlandırıldığı belirtildi.

Belediye yanıtında kentsel dönüşüm süreçlerine ilişkin bilgi verirken Sayıştay; mevzuata aykırı devirler, denetim eksiklikleri ve işlerin zamanında tamamlanmaması nedeniyle belediyenin uğrayacağı zararlara neden olanlar hakkında gerekli hukuki sürecin işletilmesini istedi.