Protestolar 7 ülkeye yayıldı: Avrupa’da hayat ne kadar pahalılaştı?

Fransa’da bir grup lise öğrencisinin aşırı kalabalık sınıflar ve öğretmen eksikliğine karşı başlattığı protestolar, kısa sürede yaşam maliyetlerindeki artışa yönelik daha geniş bir tepkiye dönüştü.

Gösteriler önce Fransa genelindeki liselere, ardından ülkenin farklı kentlerine yayıldı. Protesto dalgası Fransa’yla da sınırlı kalmadı; İtalya, Portekiz, İspanya, Arnavutluk, Belçika ve Yunanistan’da on binlerce genç barınma krizi, artan fiyatlar ve kamu hizmetlerindeki sorunlara karşı sokağa çıktı.

Gösterilere katılan gençlerin önemli bir bölümü, ebeveynlerinden daha iyi yaşam koşullarına sahip olabileceklerine ilişkin beklentilerinin giderek zayıfladığını dile getiriyor.

Protestoların hedefinde ise Avrupa’nın farklı siyasi çizgilerindeki hükümetler bulunuyor. Fransa ve Portekiz’de Emmanuel Macron ve Luis Montenegro yönetimleri, İtalya’da Giorgia Meloni hükümeti, İspanya’da ise Pedro Sanchez yönetimi protestoların hedefinde yer alıyor.

Farklı ekonomik ve siyasi programlara sahip bu hükümetlerin ortaklaştığı nokta ise yaşam maliyetlerindeki artış nedeniyle yükselen toplumsal tepkiyle karşı karşıya kalmaları.

2000'DEN BU YANA FİYATLAR YÜZDE 78'E KADAR ARTTI

Al Jazeera’nin Fransa, İtalya, İspanya ve Portekiz’deki fiyat değişimlerini inceleyen çalışmasına göre, Avrupa Birliği’nin (AB) istatistik kurumu Eurostat’ın verileri son 26 yılda günlük yaşam maliyetlerinde belirgin bir yükselişe işaret ediyor.

Gıda, enerji, ulaşım ve faturalar gibi temel harcamaların maliyeti 2000’den bu yana Fransa, İtalya, İspanya ve Portekiz’de yüzde 59 ile yüzde 78 arasında arttı.

Eurostat’ın Uyumlaştırılmış Tüketici Fiyatları Endeksi’ne göre en yüksek artış yüzde 78 ile İspanya’da gerçekleşti.

İspanya’yı yüzde 71 ile Portekiz, yüzde 68 ile İtalya ve yüzde 59 ile Fransa izledi.

Buna göre 2000 yılında 100 Euro’ya alınabilen bir mal ve hizmet sepetinin bugünkü maliyeti İspanya’da yaklaşık 178 Euro’ya, Portekiz’de 171 Euro’ya, İtalya’da 168 Euro’ya ve Fransa’da 159 Euro’ya yükseldi.

ENFLASYON 2022'DE ZİRVE YAPTI

Dört ülkede fiyatlar uzun dönemde yıllık ortalama yaklaşık yüzde 2 artarken, 2022’de belirgin bir sıçrama yaşandı.

Yıllık enflasyon 2022’de İtalya’da yüzde 8,7, İspanya’da yüzde 8,3, Portekiz’de yüzde 8,1 ve Fransa’da yüzde 5,9 seviyesine yükseldi.

Böylece dört ülkede de en az 2000’den bu yana görülen en yüksek yıllık enflasyon oranları kaydedildi.

2021-2023 döneminde fiyatlar dört ülkede yüzde 12 ila yüzde 15 arasında artarken ücretlerdeki yükseliş aynı hızda gerçekleşmedi.

Enflasyon oranlarının sonraki dönemde gerilemesi ise fiyatların eski seviyelerine dönmesi anlamına gelmedi. Hanelerin temel ihtiyaçlar için ödediği tutarlar yüksek seviyelerde kalmaya devam etti.

REEL ÜCRETLER İTALYA'DA GERİLEDİ

Fiyat artışları karşısında ücretlerin performansı ülkeler arasında önemli farklılıklar gösterdi.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) Eurostat fiyat endeksini kullanarak hesapladığı verilere göre İtalya’da tam zamanlı çalışanların ortalama reel ücretleri 2000-2025 döneminde yaklaşık yüzde 5 geriledi.

Aynı dönemde reel ücretler İspanya’da yüzde 7, Fransa’da yüzde 11 ve Portekiz’de yüzde 20 arttı.

Ancak ücretlerdeki artışın özellikle gençlerin istihdam koşullarında kalıcı bir iyileşme anlamına gelmediği değerlendiriliyor.

Madrid’de görev yapan gazeteci Jaime Velazquez, İspanya’da son yıllarda yaratılan işlerin önemli bölümünün turizm ve hizmet sektörlerinde yoğunlaştığını, bu işlerin ise çoğunlukla mevsimlik ve düşük ücretli olduğunu belirtti.

GENÇLER İÇİN İŞ VE GELİR MAKASI AÇILIYOR

The European Correspondent’ın kurucu ortağı ve genel yayın yönetmeni Julius Fintelmann da yaşlanan Avrupa toplumlarında gençlerin istihdam olanaklarının giderek daraldığına dikkat çekti.

Fintelmann, yüksek gelirli ülkelerde genç ve yaşlı çalışanlar arasındaki ücret farkının uzun süredir açıldığını belirterek, her yeni neslin bir önceki kuşaktan daha iyi yaşam koşullarına sahip olacağı yönündeki beklentinin zayıfladığını ifade etti.

Bu tablo, gençlerin yalnızca mevcut gelir düzeylerine değil, gelecek beklentilerine ilişkin kaygılarının da artmasına neden oluyor.

KONUT SAHİBİ OLMAK DAHA ZOR HALE GELDİ

Ekonomim'den alınan habere göre yaşam maliyetlerindeki artışın en sert hissedildiği alanlardan biri de konut piyasası oldu.

OECD’nin konut fiyatlarının gelir düzeyine oranını gösteren endeksine göre, 2000’den bu yana incelemeye konu dört ülkenin büyük bölümünde konut fiyatları gelirlerden daha hızlı arttı.

En büyük artış İspanya’da kaydedildi. Konut fiyatlarının gelire oranı, 2008 küresel finans krizinin ardından belirgin biçimde gerilemesine rağmen 2000 yılına kıyasla yüzde 56 daha yüksek seviyede bulunuyor.

Fransa’da aynı oran 2000’e göre yüzde 39 arttı. 2022’de ulaşılan zirvenin ardından ise sınırlı bir gerileme yaşandı.

PORTEKİZ'DE 2015 SONRASI SERT DÖNÜŞ

İtalya, diğer üç ülkeden ayrıştı. Konut fiyatlarının gelirlerle genel olarak benzer hızda arttığı ülkede fiyat-gelir oranı 2000’e kıyasla yalnızca yüzde 5 yükseldi.

Portekiz’de ise tablo 2015’ten sonra tersine döndü.

Ülkede konut fiyatlarının gelire oranı 2000’den sonraki yaklaşık 15 yıl boyunca gerilerken, 2015 sonrasında yüzde 67 arttı.

Bu değişim, özellikle gençler açısından konut sahibi olmanın ve bağımsız yaşam kurmanın giderek zorlaşmasına yol açan başlıca ekonomik sorunlardan biri haline geldi.

Avrupa’nın farklı ülkelerinde hükümetlere karşı yönelen protestolar, bu nedenle yalnızca güncel siyasi gelişmelere değil; uzun süredir biriken hayat pahalılığı, düşük ücret, güvencesiz istihdam ve konut krizine yönelik daha geniş bir toplumsal tepkiye dönüşmüş durumda.